Qız Qalası

Qız Qalası  Bakının  tarixi tikililəri arasında  ən möhtəşəm  və əzəmətli  memarlıq abidələrindən biri sayılır. Qız Qalası 2000- ci ildə YUNESKO — nun  Ümumdünya İrs  siyahısına salınmışdır.

Qız Qalasının  hündürlüyü şimal tərəfdə 28, cənub tərəfdə isə 31 metrdir. Divarlarının  qalınlığı bünövrə hissəsi 5 metr, yuxari qalxdıqca isə 4,5 metr  təşkil edir. Tikilinin görkəmi onunla təxminən eyni hündürlükdə olan  kontrforsla  tamamlanan silindrik  formaya uyğundur. Qalanın  səkkiz mərtəbəsi bir – birindən daş döşəmələrlə ayrılır. Onlar tikilinin  divarının  cənub – şərq hissəsində  qurulmuş  pilləkənlə birləşir. Yalnız  birinci və ikinci mərtəbələr arasında  əvvəllər pilləkən mövcud olmamışdır. Bir çox tədqiqatçılar Qız Qalasının ilkin olaraq dini məqsədlərlə ucaldıldığını, dini mərasimlərin keçirildiyi bir ibadətgah olduğunu qeyd edirlər. Onların fikrincə, bu  vaxtilə günəşə sitayiş edən yerli sakinlərin inanc və ayinləri ilə bağlı olmuşdur. Bir sıra alimlərin fikrincə bu zərdüştlərin daxmasıdır. Onlar ölən həmyerlilərini qalanın yuxarısına yerləşdirib, quşlara yem edirdilər, sonra isə sümüklərini divarda yerləşən borular vasitəsilə yerə endirib dəfn edirdilər. Ona görə onlar  QQ  e. ə. VIII — VII əsrlərə aid edirlər.

Alimlərin bir qismi QQ Şirvanşahların ümumi müdafiə sisteminə daxil olmuş istehkam hesab edir və təhlükə zamanı qalanın üzərindən digər qalalara həyəcan siqnalının ötürülməsi üçün istifadə olunduğunu qeyd edirlər.

Qız Qalasının  günəşin illik dövr etməsinin və qədim insanlar üçün  bəzi önəmli göy cisimlərini müşahidə etmək imkanı verdiyi üçün  bir qrup alimin  həmin abidənin  qədim rəsədxana kimi istifadə olunması fərziyyəsində  israrlı olmasına  əsas verir.

Qala divarları daxilində iki  şaquli boşluq vardır. Bunlardan biri daşdan hörülmüş  su quyusu olaraq birbaşa  üçüncü  mərtəbəyə açılır. Quyunun ümumi dərinliyi 21metr təşkil edir. Quyunun suyu analizə verilmişdir  və su içməyə yararlıdır.  

I mərtəbə

Birinci mərtəbədə nümayiş olunan e.ə. II — I əsrlərə aid arxeolojı artefaktlar  QQ ətrafından arxeolojı qazıntılar zamanı aşkar olunmuşdur. Bunlar Bakı şəhərinin hələ antik dövrlərdə mövcud olduğu haqda məlumat verir. Antik dövr artefaktların aşkar olunduğu Asəf Zeynallı küçəsi (QQ ilə Məhəmməd məscidinə qədər məsafə) çox güman ki şəhərin ən qədim yeridir.  Xəzər dənizinin dəfələrlə səviyyəsini dəyişdiyini  və antik  şəhərlərin sulara qərq olduğunu nəzərə alsaq demək olar ki, antik  Bakı Xəzər dənizi sularının altındadır. Elektron tabloda Qız Qalasının bütün mərtəbələrində nümayiş olunan materialların qısa xülasəsi təqdim olunur.

II mərtəbə

İkinci mərtəbədə  video görüntülər vasitəsilə Qız Qalası haqqında olan bir neçə fərziyyə nümayiş olunur.

Bir sıra alimlərin fikrincə bu zərdüştlərin daxmasıdır. Onlar ölən həmyerlilərini qalanın yuxarısına yerləşdirib, quşlara yem edirdilər, sonra isə sümüklərini divarda yerləşən borular vasitəsilə yerə endirib dəfn edirdilər. Ona görə onlar  QQ  e. ə. VIII — VII əsrlərə aid edirlər.

Alimlərin bir qismi QQ Şirvanşahların ümumi müdafiə sisteminə daxil olmuş istehkam hesab edir və təhlükə zamanı qalanın üzərindən digər qalalara həyəcan siqnalının ötürülməsi üçün istifadə olunduğunu qeyd edirlər.

Qız Qalasının  günəşin illik dövr etməsinin və qədim insanlar üçün  bəzi önəmli göy cisimlərini müşahidə etmək imkanı verdiyi üçün  bir qrup alimin  həmin abidənin  qədim rəsədxana kimi istifadə olunması fərziyyəsində  israrlı olmasına  əsas verir.

III mərtəbə  

Qız Qalasının  hündürlüyü şimal tərəfdə 28, cənub tərəfdə isə 31 metrdir. Divarlarının  qalınlığı  isə 5 metr təşkil edir. Tikilinin görkəmi onunla təxminən eyni hündürlükdə olan  kontrforsla  tamamlanan silindrik  formaya uyğundur. Qalanın  səkkiz mərtəbəsi bir – birindən daş döşəmələrlə ayrılır. Onlar tikilinin  divarının  cənub – şərq hissəsində  qurulmuş  pilləkənlə birləşir. Yalnız  birinci və ikinci mərtəbələr arasında  əvvəllər pilləkən mövcud olmayıb.

Qala divarları daxilində iki  şaquli boşluq vardır. Bunlardan biri daşdan hörülmüş  su quyusu olaraq birbaşa  üçüncü  mərtəbəyə açılır. Quyunun ümumi dərinliyi 21metr təşkil edir. Quyunun suyu analizə verilmişdir  və su içməyə yararlıdır.

 IV mərtəbə

Qalanın bu mərtəbəsində Bakının qəlbi olan İçərişəhərin maketi qurulmuşdur. Maket üzərində İçərişəhər ərazisində yerləşən Dünya əhəmiyyətli Qız Qalası, Şirvanşahlar sarayı, Məhəmməd məscidi  və ölkə əhəmiyyətli Sıratağlı dini — memarlıq kompleksi, Hacı Bani hamamı, Multanı və Buxara karvansaraları, Qoşa qala qapıları, Ağa Mikayıl hamamı və Qasımbəy hamamı kiçik karvansara tarixi memarlıq abidələri təqdim olunur.  Qırmızı rəngdə işıqlandırılan abidə haqqında  maketin mərkəzində video ekran vasitəsilə xarici və daxili görünüşünün təsviri əks olunur.

V mərtəbə

Burada elektron kitablar nümayiş olunur .  Kitabları vərəqlədikcə  gözünüzün önündə   Qalanın müxtəlif tarixi səhifələri  canlanacaq və qala öz əsrarəngiz  sirləri ilə bölüşəcək.

I kitab — “Qız Qalası əfsanələri”, II kitab — “Qız Qalası festivalı”,III kitab — “Qız Qalası incəsənətdə”.  

VI mərtəbə

Azərbaycanın dövlət rəmzi olan səkkiz guşəli gerbin  maketini görürsünüz. Maketin  üzərində  vətənpərvərlik ruhunda Azərbaycan filmlərindən səhnələr (Babək, Nəsimi filmlərindən döyüş səhnələri), rəssam K. Hippiusun “Bakının dəniz tərəfdən görünüşü” adlı qravyurası əsasında tərtib olunmuş Diorama,  eləcə də müdafiə silahlarının  sərgilənməsi və xəncərin şüşə üzərində animasiyası nümayiş olunur.

VII mərtəbə

Bir çox tədqiqatçılar Qız Qalasının ilkin olaraq dini məqsədlərlə ucaldıldığını, dini mərasimlərin keçirildiyi bir ibadətgah olduğunu qeyd edirlər. Onların fikrincə, bu  vaxtilə günəşə sitayiş edən yerli sakinlərin inanc və ayinləri ilə bağlı olmuşdur.

Buradakı video görüntülü  instalyasiya odun  Azərbaycan xalqı  üçün  qədim dövrlərdən  müqəddəs  sayılması haqqındadır.

VIII mərtəbə

 “Qədim rəsədxana animasiyası” Qız Qalasının strukturu və yerləşdiyi mövqe ondan günəş rəsədxanası olaraq istifadə edildiyi fikrini irəli sürür.  Astronomlar buradan üfüqdə günəşin çıxma nöqtəsini müşahidə edirdilər. Günəş siklinin ən mühüm hadisələrindən bəziləri binanın struktur cəhətlərinə, xüsusilə də dayağının mövqeyinə uyğun gəlir.

Добавить комментарий

Ваш адрес email не будет опубликован. Обязательные поля помечены *